The word "Yörük" is derived from the verb "yörümek," meaning "to walk," and carries the meanings of "nomad" and "migratory." "Yörük" actually refers to the nomadic Oghuz tribes who came to Anatolia and settled in this region. In addition, the terms Yörük and Turkmen refer to the same ethnic group. Due to the terrain, the Yörüks were mostly concentrated in the Mediterranean region. They have been living for many years, especially in the mountainous areas of the triangle formed by the cities of Antalya, Mersin, and Konya. Within this triangle, the Mersin region has been a permanent settlement area for the Yörük people. In particular, the mountainous region between the districts of Tarsus and Silifke (now districts of Mersin province, the Bulgar Mountains) and the Taşeli area were settlement areas of the Oghuz tribes (Varsak Turkmens) who came to Anatolia after the Battle of Malazgirt.
The majority of the Sarıkeçili tribe has now adopted a settled lifestyle and resides in various districts of Mersin province. This tribe settles in Mersin province during the winter and in the Seydişehir district of Konya province during the summer, thus partially maintaining seasonal movement despite the transition to a settled life. The Erdemli Yoruks, however, have adopted a settled lifestyle for various reasons, such as education and economic development.
The tools and equipment used by the Yoruks in their daily lives are made from durable materials. They are easily portable, reflecting their lifestyle, as mobility and functionality were essential requirements of nomadic life. Living in close contact with nature, the Yoruk communities have crafted various kitchen utensils from materials such as soil, wood, and animal hides. The various everyday objects belonging to the Erdemli Yoruks reflect a rich accumulation of information about their kitchen and daily lives. These objects are noteworthy as important sources reflecting the traditions and customs of the Yoruks in the region, as well as their past ways of life and artistic sensibilities. Particularly noteworthy among the cultural assets of the Erdemli Yoruks are the everyday objects used by their elders after the transition to settled life, which are preserved as mementos today. This study aims to investigate these important artifacts, which have not been the subject of any previous research, and to present the findings to the scientific community.
Comprehensive field research for this study was conducted in the Kösbucağı and Sorgun neighborhoods of Erdemli District, Mersin Province, between May 8, 2025, and August 21, 2025. Various everyday objects inherited from ancestors were examined, measured, and documented with photographs. These objects included kitchen-related items such as utensils, crocks, trays, cookers, sieves, mortars, and hand mills, as well as weaving implements such as spinning wheels and combs. In addition, implements related to agricultural and livestock activities, namely a threshing board, hand mitt (ellik), shearing tool (kırklık), and the mantız device used for heating purposes, have been examined in detail and introduced in the Findings section.
The research revealed that many of the tools and implements studied in this work share similarities in both name and use with objects used by the Yoruk people across various parts of Anatolia. However, this study did not find any evidence that the object called "mantız," used for heating, was used by the Yoruk people in different regions.
The Yoruk culture in the Erdemli district has ensured the preservation of various cultural assets from the past to the present. These cultural assets, used by the Yoruk people for centuries, provide important insights into their way of life. These objects, which constitute cultural heritage, have now been replaced by factory-produced tools and equipment due to the spread of settled life. Although access to these objects and the knowledge associated with them is still possible today, thanks to individuals of Yörük origin, it is of great importance that these tangible cultural assets, which are evidence of the nomadic way of life, are preserved and passed on to future generations to prevent their disappearance. These artifacts, which can be regarded as some of the last surviving examples of the traditional handicrafts of the Erdemli Yörüks and which were kept as heirlooms from ancestors, should be protected and promoted in ethnographic museums or private collections.
İnsanoğlu günlük hayat içinde yeme-içme, üretim ve tarım gibi pek çok ihtiyacını çeşitli araç gereçlerle karşılamaktadır. Kullanım amaçları aynı olsa da benzer araç-gereçlerin farklı yörelerde farklı adlarla anıldığı görülür. Anadolu’nun sosyal, kültürel ve ekonomik yapısında önemli yere sahip olan Yörüklerin kullandıkları çeşitli gereçler, benzerlikleri ya da farklılık gösteren yönleri ile kayda değer özellikler taşımaktadır. Yörük konar-göçer yaşam biçimine yönelik olarak şekillenen eşyaların dayanıklı, kolay taşınabilir ve pratik özellikler göstermesine önem verilmektedir. Yörüklerin günlük yaşamına ve kullandıkları eşyalara dair az çalışma yapılmış olmakla birlikte, Mersin Erdemli Yörüklerinin kullandıkları araç-gereçlere yönelik yapılmış herhangi bir araştırmaya rastlanmamıştır. Bu nedenle bu çalışmada, Erdemli Yörüklerinin günlük hayatında kullandıkları çeşitli eşyaların araştırılması, tanıtılması ve literatürde bu konudaki eksikliğin giderilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda bir saha çalışması ile Erdemli ilçesi Kösbucağı ve Sorgun Mahallelerinde farklı kişilere ait olan çeşitli nitelikteki araç-gereçler katalog oluşturularak tanıtılmıştır. Yerinde ölçüleri alınarak fotoğraflarla belgelenen eşyaların Anadolu’nun farklı yerlerindeki Yörüklerce kullanılan araç-gereçlerle benzer özellikler taşıdığı, bazılarının ise farklılık arz ettiği görülmüştür. İncelenen örnekler ağırlıklı olarak Erdemli Yörük mutfak kültürünü yansıtmaktadır. Bununla beraber, bölge Yörüklerinin dokuma kültürünü yansıtan, tarım ve hayvancılık ile ilgili çeşitli araç-gereçler de önemli yer tutmaktadır. Günümüzde eğitim ve ekonomik sebeplerden ötürü Erdemli Yörüklerinin yerleşik hayat düzenini benimsemesiyle bu gereçlerin önemi azalmakta olup sahiplerinin aile büyüklerinden birer hatıra olarak saklanmaktadır. Bölge Yörükleri, yeni yaşam biçimlerine uygun olarak söz konusu araç-gereçlerin yerine fabrikasyon ürünler kullanmaktadır.
Adıgüzel, O. (2020). Etnik kökenlerin mutfak kültürlerindeki değişimlerinin belirlenmesi: balıkesir örneği [Yüksek lisans tezi, Balıkesir Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 626359).
Bektarım, N. (2020). Mersin’de yaşayan yerleşik ve konargöçer yörüklerin mutfak kültürü üzerine bir araştırma [Yüksek lisans tezi, Mersin Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 610798).
Cumhur Tuğcuoğlu, Ç. (2008). Göçer kültürlerde mobilyalar ve günümüze uyarlanması [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 261436).
Çeken, B., & Kurtoğlu, S. (2023). Göç olgusunun çağdaş sanat yapıtlarına yansımaları. Uluslararası İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 8 (2), 98-113.
Eröz, M. (1991). Yörükler. Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı.
Gelekçi, C. (2004). Türk kültüründe oğuz-türkmen-yörük kavramları. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD), 1, 9-18.
Görar, R., Genç, M. ve Görar, E. A. (2020). Isparta ve çevresi yörük kültürü. Süleyman Demirel Üniversitesi Yayınları.
Kavas, K. R. (2013. Mimariyi “Dokumak”: anadolu- batı toros göçlerinde çevre- kültür ilişkisi. Bilig, 64, 231-258.
Kırmızı, Ö. (2015). Erdemli halk kültürü araştırması [Yüksek lisans tezi, Mersin Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 393849).
Sümer, F. (2013). Yörük. Diyanet islam ansiklopedisi: 43 (ss. 570-573). Diyanet Vakfı Yayınları.
Taş, E. (2021). Kıbrıscık (Bolu) kültüründe geleneksel tarım aletleri ve mutfak gereçleri, Kıbrıscık araştırmaları ve halk kültürü (ss. 373-391), Paradigma Akademi.
Taş, E. (2022). Yörüklerde kap kacak kültürü, Sosyal Bilimler Dergisi (SOBİDER), 61, 144–156.
Uğuz, S. (2018). Nüfus defterlerine göre 19. yüzyılın ilk yarısında erdemli ve çevresi yörüklerinin idarî ve demografik durumu, Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 7 (2), 1380-1392.
