The Khakas alphabet, which began to be developed in the late 1920s, evolved historically through Latin and Cyrillic writing, ultimately leading to the adoption of a Cyrillic-based alphabet. From this period onward, numerous works have emerged, including poetry, short stories, plays, the transcription of folk literature, textbooks, dictionaries, and other contemporary literary genres. Unlike folk literature, which has been studied since ancient times and boasts numerous examples that have not yet been written down, the emergence of contemporary literary works dates back to a relatively late period, specifically after the second quarter of the twentieth century. Contemporary Khakas literature emerged during the Soviet era. Therefore, a large portion of the works of this period were written within the framework of socialist realism, a philosophy that V.I. Lenin defined as party literature. While there were works written on various themes alongside ideologically aligned creations, the general trend remained within the aforementioned thematic framework. It is possible to say that a literary tradition of this kind continued from the thirties of the twentieth century until the dissolution of the USSR. After the collapse of the Union, some Turkic peoples established their own independent states. As in the case of Khakassia, some autonomous entities where many Turkic peoples live continue to live under the Russian Federation. In parallel, ideologically charged literary works have been largely replaced by a literary tradition shaped by new literary theories. Mikhail Evreyevevich Kil'chichakov, whose work will be the focus of this study, is one of the most important representatives of contemporary Khakas literature. He began producing his first literary works immediately after World War II and maintained this creativity until his death. This veteran writer, who also demonstrated significant service during that war, masterfully utilized the emotions of that period at certain points in his artistic career. M. Ye. Kil'chichakov is not only a poet but also a dramaturge. It can be argued that his true artistic talent began with the traditional dances he performed for theatergoers who visited his village. In the following years, during his education in Moscow and Abakan, he combined his literary and artistic theory with his practice, demonstrating his work not only in Khakassia but also throughout the Soviet geography and even in various Asian and European countries. This study will examine a specific section of the poetic world of Mikhail Evremeyevich Kil'chichakov, a Khakass poet and dramatist of the Soviet era. It will explore his works that incorporate themes of homeland. His first poems began to be published in the Khakassia newspaper Hızıl Aal in 1946. His first anthology, consisting of his main poems, appeared in 1956 under the title Tayğada (Tayğada). After this period, numerous poems, both in Khakass and Russian, can be found in various periodicals, including newspapers and magazines. His poems were also translated into the languages of the Soviet peoples and were read with admiration. In addition to translating his own poems, he also translated poems by poets from other Soviet nations into Khakass, thus facilitating their acquaintance with the Khakass literary public. A general examination of M. Kil'chichakov's poetics and poetic works reveals that, in addition to his personal ideas and sentiments, he did not deviate from the ideologically based cultural and artistic understanding of the Soviet era. However, it would be wrong to evaluate all of his works in this light. After he was severely wounded and lost an arm during World War II, his emotional and intellectual world influenced his artistic life. In this respect, the style of his works, which praise and highlight the Soviet homeland and socialist institutions, is understood to have emerged from the pen of a frank and committed socialist poet. His political stance is unequivocal, but he does not do so in a crude way; he does so poetically. Based on all this, the poet's ideological poems, which are also the subject of this study, focusing on homeland or homeland, are impressive works that have influenced not only his time but also subsequent generations. The study includes five poems by Mikhail Yeremeyevich Kil'chichakov that we believe more explicitly address the theme of homeland. In addition to the standard headings dictated by the journal format, such as Introduction, Findings, Purpose, Method, Conclusion and Discussion, and References, the article also includes four subheadings to explore further the topic: Contemporary Khakas Literature in Turkey and Studies on Mikhail Yeremeyeviç Kil'chichakov, An Essay on Mikhail Yeremeyeviç Kil'chichakov and His Poems on the Theme of Homeland, and Texts. Under the introduction heading, the conditions of emergence and development of the contemporary Khakas literary tradition and its representatives, which emerged within the framework of written culture, were examined. The findings section outlines the concept of homeland and how it has been addressed in the literary traditions of Turkic peoples in Turkey and beyond. This analysis focuses particularly on how Soviet-era Turkish writers and poets of noble birth perceived the concept of homeland and how Turkish researchers have evaluated it. Under the heading "Studies on Contemporary Khakas Literature in Turkey and Mikhail Yeremeevich Kil'chichakov," a chronological presentation is presented of qualitatively rich but quantitatively limited works in Turkish literature, primarily based on textual publications and studies on contemporary Khakas literature. Following this, the relatively few publications on Mikhail Yeremeevich Kil'chichakov are also reviewed. A short biography of the poet is given under the subtitle "An Attempt to Analyze Mikhail Yeremeyeviç Kil’chichakov and His Poems on the Theme of Homeland." Subsequently, an attempt is made to analyze the poems "Тöреен Чирібіс – Xaкaсиябыс," "Xaкaсиям Минің," "Кÿннең Xaдa," "Кÿргеннер Чооxтaпчa," and "Aғыр Ис." Because the full texts of the poems are provided under the subheading "Texts," no sample excerpts from the poems were included in the analysis. Readers can follow the full text examples. The full texts of five poems are provided under the subheading "Texts." The text examples consist of Khakas' poems in Cyrillic script and their Turkish translations. Where necessary, various explanations have been provided in footnotes. The Conclusion and Discussion section, rather than providing a general summary of the study, addresses two fundamental issues. The first is that future studies and research on Soviet-era Turkic literature should adopt a more objective style, taking into account the spirit of the era, avoiding fanaticism, and maintaining a scholarly perspective. The second issue, related to the first topic discussed under this subheading, is the need for a more consistent and objective institutional approach to Soviet-era Turkic literary figures, whose ideological aspects are predominant. Under the headings of Purpose and Method, the topics we touched upon in general and specific terms in the above lines, the reason for writing the study, and especially how the texts were published, are discussed. In the bibliography section, publications in Turkish, Khakas, and Russian literature used in the study are listed.
Günümüzde Rusya Federasyonu sınırları içinde kalan Güney Sibirya bölgesindeki Türk halklarından biri olan Hakaslar zengin bir sözlü edebiyat geleneğine sahip olmalarına rağmen çağdaş anlamdaki edebiyat geleneği yirminci yüzyılın ilk çeyreği gibi oldukça geç bir dönemde ortaya çıkmıştır. Bu geç döneme rağmen birçok edebî yaratma Sovyet devrine ait olmakla birlikte günümüzde de yaratılmaya devam etmektedir. Edebî temsilcilerin büyük bir kısmı Hakasça ve Rusça olarak iki dilli bir şekilde çağdaş edebiyatın muhtelif türlerinde eser ortaya koymuşlardır. Çağdaş Hakas edebiyatı geleneği içinde II. Dünya Savaşı’nın hemen akabinde şiir ve tiyatro alanında eserlerini gördüğümüz temsilcilerden biri de Mihail Yeremeyeviç Kil’çiçakov (1919-1990)’dur. Büyük Anavatan Savaşı’nın ardından ilk olarak süreli yayınlarda çalışmaları görülen sanatçı sonraki dönemlerde farklı türlerde kaleme almış olduğu çalışmalarla bir devrin edebiyat geleneğine damga vurmuştur. Aynı zamanda bir savaş gazisi olan M. Ye. Kil’çiçakov’un savaş zamanında yaşadıklarının sonucu hissettiklerini hangi konuda olursa olsun yazmış olduğu birçok üründe görmek mümkündür. M. Ye. Kil’çiçakov şairlik özelliği yanında yine II. Dünya Savaşı sonrasında çağdaş Hakas tiyatrosunun önemli temsilcilerinden biri olarak da bilinmektedir. O sahip olduğu yazarlık, oyunculuk, sahne tasarımcılığı gibi birçok özelliği bünyesinde taşıyan tam teşekküllü bir dramaturgdur. Şairlik ve dramaturgluk kimliğini zirve noktasına taşıyan unsurlar arasında M. Ye. Kil’çiçakov’un sanatsal yeteneğinin yanı sıra çocukluğundan itibaren bulunduğu sözlü kültür çevresi de yer alır. Bu durumdan kaynaklı olarak M. Ye. Kil’çiçakov sadece çağdaş edebiyat ürünleri değil masal, efsane ve destan türlerinde eserler veren hem bir sözlü kaynak hem de folklor müellifidir. Bu çalışmada söz konusu şairin memleket temalı şiirleri üzerinde durulacaktır. Şair gerek II. Dünya Savaşı esnasında yaşadıklarından dolayı gerekse de Hakasya ve Sovyetler Birliğine duyduğu sevgi ve bağlılıktan dolayı neredeyse tüm şiirlerinde bu temayı yoğun veya yüzeysel biçimde de olsa işlemiştir. Ancak bazı şiirlerinde bu durumu daha fazla hissettirmektedir. Çalışmaya dahil ettiğimiz memleket temalı beş şiir bulunmaktadır. Şiirlerin tam metinlerinin verilmesinden önce şairin biyografisi hakkında genel bilgi, Türkiye’de çağdaş Hakas edebiyatı ve şair hakkında yapılan çalışmaların bir özeti yapılmıştır. Özellikle bu başlıkta görülecektir ki muhtelif kitap bölümlerindeki kısa biyografik bilgiler, bazı şiirlerinin tercümeleri ve şairin bir şiirinden hareketle yazılmış bir makale haricinde Mihail Yeremeyeviç Kil’çiçakov hakkında Türkiye literatüründe yapılmış geniş ölçekli bir çalışma ne yazık ki yoktur. Ben de bu makale ve bununla birlikte eş zamanlı yazdığım makale ve bildirilerle bu eksikliği nispeten doldurmak için gayret göstermekteyim. Bilhassa bulunduğumuz 2025 yılı şairin ölümünün otuz beşinci yıl dönümüdür ve bu ilgiyi haketmektedir.
Adıgüzel, S. (2011). Bahtiyar Vahapzade’nin Şiirinde Millet, Vatan ve Dil. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat, 31, 63-74.
Arıkoğlu, E. (1998). Hakasların Çağdaş Yazılı Edebiyatları. Türk Dünyası El Kitabı Dördüncü Cilt Edebiyat (Türkiye Dışı Türk Edebiyatları). TKAE Yayınları.
Arıkoğlu, E. (2003). Hakas Edebiyatı. Başlangıcından Günümüze Kadar Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi (Nesir-Nazım), 25, TC Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
Arıkoğlu, E. (2005). Örnekli Hakasça-Türkçe Sözlük. Akçağ Yayınları.
Arıkoğlu, E. (2006). Kilçiçakov Mihail Jeremeyeviç. Türk Dünyası Ortak Edebiyatı Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi, 6, AKMB Yayınları, 24-25.
Arıkoğlu, E. (2019). Çağdaş Hakas Edebiyatı Örnekleri. Bengü Yayınları.
Biray, N. (Ed.). (2016). Hakas Türkçesi. Kesit Yayınları, 654-686.
Dede, D. (2020). Mihail Eremeeviç Kilçiçakov’un “İki Çolak” Şiirinin Çevirisi Temelinde Hakas Edebiyatına Bir Girizgâh. Hece, 288, 45-49.
Doğan Balcı, Ş. (2023). Hakas Türkçesiyle Yazılmış İlk Roman ‘Irahhı Allda’ Üzerinde Dil ve Üslup İncelemesi (Giriş-İnceleme-Metin-Dizin). [Doktora Tezi, Ege Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 815397).
Eliuz, Ü. (2010). Bahtiyar Vahapzade’de Vatan Temi ve Anne Sevgisi. Erdem, 57, 63-73.
Eynel, S. ve Biray, N. (Ed.). (2020). Hakasiyam Miniñ” (akt. Zhazira Otyzbayeva), Türk Gönlünden Turan’a Şiirlerle, Nokta Yayınevi, 251.
Gafarlı, E. (haz.). (2015). Ada Çirĭ. TÜRKSOY Yayınları, 478-518.
Ilgısheva, M. (2022). Muhtar Şahanov’un Şiirlerinde Vatan. Uluslararası Türk Dünyası Sempozyumu, 1, 3-9.
İşenko, A.A. (haz.).(2019). Mihail Yeremeyeviç Kil’çiçakov. Mihail Yeremeyeviç Kil’çiçakov Bibliografiçeskiy Ukazatel’ Seriya Bibliografiya, Abakan, 9-35.
Kapağan, E. (2015). Toktogul Satılganov’un Şiirlerinde Vatan ve Millet Sevgisi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(37), 174-180.
Kil’çiçakov, M. (1956). Tayğada Stihtar. Hakasiyadağı Kniga İzdatel’stvozı.
Kil’çiçakov, M. (1970). Mihail Kil’çiçakov. Hızılçar Kniga İzdatel’stvozınıñ Hakasiyadağı Pöligi.
Kil’çiçakov, M. (1978). Çil Ayı Stihtar. Hakasskoe Otdolenie Krasnoyarskogo Knijnogo İzdatelstva.
Killi, G. (2004). İlk Hakas Yazarlardan V.A. Kobyakov ve ‘Vaftiz’ Hikayesi. Bilig, 28, 117-135.
Killi, G. (2008). Hakasya’dan Öyküler Çağdaş Hakas Öykü Yazarı İlya Prokopyeviç Topoyev’in Sanatı ve Seçme Öyküler. Grafiker Yayınları.
Kurt, A. (2009). Tanzimattan Günümüze Türk Şiirinde Vatan Temi. Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, 1, Ocak-Haziran, 105-137.
Şulbayeva, V. G. (2003). Derin Geçitte (akt. Ekrem Arıkoğlu). Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, 16, 87-109.
Şulbayeva, V. G. (2004). Derin Geçitte (akt. Ekrem Arıkoğlu). Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, 17, 43-67.
Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2016). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri, Seçkin.
