This article aims to examine how the concept of melancholy has been addressed across different historical periods through its formal characteristics. In this context, the study aims to explore the potential for a formal classification of the visual language of melancholy. Analyzing the relationship between form and meaning in artworks that do not explicitly depict melancholy is significant for understanding the timeless and universal aspects of the concept within the field of painting.
Historically, when melancholy is treated explicitly as a subject, it tends to be associated with specific periods and represented through more illustrative formal approaches. In contrast, investigating melancholic imagery in artworks that do not directly depict the theme allows for a more contemporary and enduring analysis. Since Albrecht Dürer, representations of melancholy have frequently relied on depicting the human body and a recognizable iconography. The article highlights Dürer's significance in his creative, melancholic imagery, representing a turning point. Although formal expressions differ depending on the artist's style, the theme is often conveyed through contemplative and static bodily imagery.
The article primarily focuses on a visual analysis of works in which melancholy is not directly represented as a subject. Under Body and Melancholy, the study comparatively examines approaches to melancholy in terms of form and content. Additionally, sections titled The Melancholy of Landscape and Abstraction and Melancholy through Light and Color analyze the formal characteristics that evoke melancholic atmospheres from the viewer’s perspective. This emphasis on form in identifying melancholic imagery constitutes the study’s key contribution to the literature. The scope of the research is limited to two-dimensional painting from the modern and postmodern periods.
The study employs formal and iconographic visual analysis methods to reveal the formal language of melancholic imagery in painting. Despite not addressing it explicitly, artists whose works can be associated with melancholy were first identified based on thematic and stylistic attributes. These artists, mainly affiliated with Romanticism, Symbolism, and Expressionism, often reflect qualities such as mystery, emotional depth, and expressive content. Their selected works are used to illustrate the multiple dimensions of the concept. Analyses focus on visible formal features—such as light, color, texture, composition, and expression—and interpret their semantic implications using relevant theoretical sources.
The study concludes that the formal characteristics of melancholic imagery in painting are multi-layered and manifest across various levels. In works where melancholy is directly emphasized, both form and content align with the theme, with Dürer’s Melencolia I marking a pivotal moment in the development of melancholic iconography. A second stage involves works that utilize the image of the body in line with this established iconography, regardless of whether the subject is literary, religious, or mythological. These paintings demonstrate how the depiction of the body and facial expression plays a central role in conveying melancholy.
The third stage includes works that move beyond the traditional body-centered iconography, presenting melancholy through more ambiguous forms that are not directly tied to the human figure. This article argues that melancholic imagery can be identified even in paintings that lack direct references to melancholy or the human form. Hence, a melancholic atmosphere in painting can emerge independently from subject matter or bodily representation.
In addition to studies that treat melancholy as a subject, this research presents examples of how melancholic atmospheres are created through formal elements such as the body, landscape, light, color, and abstraction. The most ambiguous expressions of melancholy are found in landscape, light, color, and abstract compositions. The concept of melancholy of landscape is explored by analyzing both natural and urban environments. While natural landscapes evoke existential themes such as death and transience, urban landscapes are interpreted through the lens of the post-human condition.
Furthermore, the interplay of sharp and horizontal light contributes to a sense of mystery and ambiguity, while the light of dusk symbolizes finality and closure. In abstract works, expressive marks and forms that suggest emptiness are formal elements of melancholic expression. Overall, mystery, pessimism, and sadness contribute to the melancholic atmosphere in painting. The study thus demonstrates that melancholy can be conveyed through established iconographic traditions in painting and metaphorical and formal strategies rooted in various visual and conceptual elements.
Bir duygu durumu ve bir varoluş hâli olarak melankoli kavramı yüzyıllardır sanatçılar tarafından ele alınan konulardan biri olmuştur. Tarihsel süreç içerisinde sanat dışı anlamlarıyla melankolinin tanımı ve anlamı değişimlere uğrayıp dönüşürken sanat alanındaki karşılığı da kaçınılmaz olarak dönüşmüştür. Makalenin amacı ve konusu da melankoli kavramının tarihin farklı dönemlerinde ele alınışını biçimsel özellikler bağlamında incelemektir. Bu sayede melankolinin görsel dili üzerine bir biçimsel sınıflandırmanın olanakları tartışılmış olacaktır. Konusu açıkça ve doğrudan melankoli olmayan eserlerde biçim ve anlam ilişkisi üzerinden bir sınıflandırma yapmak, resimde melankoli kavramının zamansız doğasını anlamak için önemli olacaktır. Sonuç olarak görülmüştür ki melankoli salt konu olarak ele alındığında belirli dönemlerle sınırlandırılabilecek ve daha illüstratif bir biçimsel yaklaşımla ele alınırken; konusu doğrudan melankoli olmayan resimlerde melankolik imgenin araştırılması zamansız ve güncel bir yaklaşım olacaktır.
Konusu melankoli olan resimlerde, tarihsel bağlamda incelendiğinde özellikle Albrecht Dürer’den itibaren beden imgesi üzerinden ve belirli bir melankoli ikonografisi kullanılarak kavram ele alınmıştır. Makalede Dürer’in önemi, yaratıcı melankolik imgesi bağlamında bir kırılma noktası oluşturmasıdır. Bu biçim dili, sanatçıların üslupları bakımından değişkenlik gösterse de genellikle düşünceli ve durağan bir beden imgesi üzerinden melankoli konusu resmedilmiştir. Makalede, konusu doğrudan melankoli olmayan resimler üzerine daha güncel bir yaklaşımla araştırma yapmak amacıyla yöntem olarak biçimsel ve ikonografik görsel analiz yöntemleri benimsenmiştir. Beden ve Melankoli başlığı altında melankoli kavramına konu ve biçim yönünden yaklaşımlar karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Manzaranın Melankolisi, Işık ve Renk ile Soyutlama ve Melankoli başlıkları altında ise izleyici perspektifinden melankolik atmosfere sahip resimlerde melankoli duygusunu yaratan biçimsel özellikler incelenmiştir. Bu bağlamda araştırma, modern sanat ve sonrası dönemin yüzey resmi çalışmalarıyla sınırlı tutulmuştur. Salt biçim üzerinden temellenen dolaylı melankolik imgelerin analizi çalışmanın ilgili literatüre katkısını oluşturmaktadır.
Artun, A. (2021). Modern hayatın ressamı: Baudelaire’de sanatın özerkleşmesi ve modernizm. İletişim Yayınları.
Asyalı Büyükerman, F. (2016). Melankolinin görsel grameri. [Sanatta Yeterlik Eser Metni, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 430663).
Benjamin, W. (2017). Pasajlar. (A. Cemal, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
Berger, J. (2016). Görme biçimleri. (Y. Salman, Çev.). Metis Yayınları.
Boorsch, S. (1997). The print in the north: the age of Albrecht Durer and Lucas van Leyden.
Bonnard, P. (1943-1945). Traş aynasında otoportre [Resim]. Centre Pompidou, Paris. Fransa. https://www.centrepompidou.fr/fr/ressources/oeuvre/ckaj58
Borgna, E. (2014). Melankoli. (M. M. Çilingiroğlu, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
Börsch-Supan, H. (1974). Caspar David Friedrich. George Braziller.
de Chirico, G. (1914). Bir sokağın gizemi ve melankolisi [Resim]. https://www.wikiart.org/en/giorgio-de-chirico/mystery-and-melancholy-of-a-street-1914
Demircan, H. (2022). Resimde melankolik imgenin duygular tarihi açısından incelenmesi. Tykhe, 7(12), 40-54. https://doi.org/10.55004/tykhe.1114266
Dürer, A. (1514). Melankoli I [Metal Gravür]. Metropolitan Sanat Müzesi, New York, NY, Amerika Birleşik Devletleri. https://www.metmuseum.org/art/collection/search/336228
Farthing, S. ve Doğanay, E. (Ed.). (2014). Ölmeden önce görmeniz gereken 1001 resim. (O. Çeviktay, vd., Çev.). Caretta Kitapları
Freud, S. (2003). The uncanny (D. McLintock, Çev.). Penguin Books.
Freud, S. (2015). Yas ve melankoli (A. Emirsoy, Çev.). Telos.
Friedrich, C. D. (1823-1824). Buz denizi (yıkılmış umut) [Resim]. Hamburg Sanat Salonu, Hamburg, Almanya. https://online-sammlung.hamburger-kunsthalle.de/de/objekt/HK-1051/das-eismeer?term=caspar%20david&context=default&position=7
Friedrich, C. D. (1822). Kargalı ağaç [Resim]. Louvre, Paris, Fransa. https://collections.louvre.fr/en/ark:/53355/cl010066970
Goethe, J. W. (1970). Theory of Colours (C. L. Eastlake, Çev.). MIT Press.
Gök, M. F. (2017). Resimde melankolik imgeler. [Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No: 483396).
Hopper, E. (1914). Mavi gece [Resim]. Whitney Amerikan Sanat Müzesi, New York, ABD. https://whitney.org/collection/works/6081
Hopper, E. (1952). Sabah güneşi [Resim]. Columbus Sanat Müzesi, Columbus, ABD. https://www.columbusmuseum.org/blog/2020/05/12/pocketguide-to-cma-edward-hoppers-morning-sun/
Kiefer, A. (1982-2013). Ren (melankoli) [Resim]. https://magnoliacosta.art/blog-eng/2020/5/23/melancholy-the-enigma-of-kiefer-and-drer
Klibansky, R., Panıfsky, E. ve Saxl, F. (2019) Saturn and melancholy: Studies in the history of natural philosophy, Religion, and Art. McGill-Queen’s University Press.
Klimt, G. (1902-1903). Yaklaşan fırtına (büyük kavak II) [Resim]. Leopold Müzesi, Viyana, Avusturya. https://www.leopoldmuseum.org/en/collection/highlights/141
Little, S. (2008). …İzmler - sanatı anlamak. (D. N. Özer, Çev.). Yem Yayın
Lynton, N. (2015). Modern sanatın öyküsü. (C. Çapan ve S. Öziş, Çev.). Remzi Kitabevi
Royal Academy (t.y.). https://www.royalacademy.org.uk/exhibition/anselm-kiefer
Shaftesbury, A. A. C. (2001). Characteristics of men, manners, opinions, times (Vol. 3). Liberty Fund.
Sironi, M. (1921). Bacalı kent manzarası [Resim]. https://www.wikiart.org/en/mario-sironi/urban-landscape-with-chimneys-1921
Stamberg, S. (2012, Ağustos). Hopper's Pensive Lady In Pink Travels The World. Npr. https://www.npr.org/2012/08/20/157104327/hoppers-pensive-lady-in-pink-travels-the-world
Starobinski, J. (2007). Aynada melankoli. (M. E. Özcan, Çev.). Dost Kitabevi Yayınları
Teber, S. (2013). Melankoli: Normal bir anomali. Say Yayınları.
Thompson, J. (2014). Modern resim nasıl okunur – modern ustaları anlamak. (F. C. Çulcu, Çev.). Hayalperest Yayınevi
Turner, J. M. W. (1842). Kar fırtınası [Resim]. Tate, Londra, İngiltere. https://www.tate.org.uk/art/artworks/turner-snow-storm-steam-boat-off-a-harbours-mouth-n00530
Türk Dil Kurumu (t.y.). Melankoli. Sozluk.gov.tr Güncel Türkçe Sözlük içinde. 25 Haziran 2025 tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden edinilmiştir.
Ümer, E. (2025). Biriktirmek ve silmek açısından resim sanatı. Uluslararası İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 10(1), 95-118. https://doi.org/10.5281/zenodo.15031778
Van Gogh Museum. (t.y.) Wheatfield with crows. https://www.vangoghmuseum.nl/en/collection/s0149V1962
van Gogh, V. (1890). Üzgün yaşlı adam [Resim]. Kröller-Müller Müzesi, Otterlo. Hollanda. https://krollermuller.nl/en/vincent-van-gogh-sorrowing-old-man-at-eternity-s-gate
van Gogh, V. (1890). Buğday tarlası ve kargalar [Resim]. Van Gogh Müzesi, Amsterdam, Hollanda. https://www.vangoghmuseum.nl/en/collection/s0149v1962
Whistler, J. A. M. (1875). Siyah ve altın renkli noktürn: düşen fişek [Resim]. Detroit Sanat Enstitüsü, Detroit, ABD. https://dia.org/collection/nocturne-black-and-gold-falling-rocket-64931
Whitford, F. (1990). Klimt. Thames & Hudson.
Zuccala, A. (2019, Ocak 22). Pierre Bonnard: The colour of memory exhibition. City Matters. https://www.citymatters.london/pierre-bonnard-colour-memory/
