In literary texts, space and time are fundamental components of texts. The narrative structure in which space and time are intertwined carries the characters' lives to a multi-layered reality plane. The flow of time and the experience of space together determine the rhythm and atmosphere of the narrative. The combination of these two dimensions provides the integrity of the narrative universe. From this point, literary critic and theorist Mikhail Bakhtin examines the concept of “chronotope” in concretizing the intersection points of time and space. The concept of chronotope emerged from Einstein’s Theory of Relativity. The concept of chronotope was formed by combining the Greek words “chronos” (time) and “topos” (space). Bahtin examines the connections, emotions, and values of events in literary works within the concept of chronotope. In the context of the concept of chronotope, “space, threshold, encounter, contrast, tension, transition endings, value chronotopes” concretize and make visible time in stories.
The chronotope structure in narratives presents the change of events by blending them with temporal stages within spatial boundaries. Based on this, this study examines the story “Eşik” by Mustafa Kutlu, who has written many stories and essays in Turkish literature, in the context of Bakhtin’s space-time chronotope. The story “Eşik” is about the sale of a beautiful shop in a newly built office building by tender. The story's time-space relationship, which includes irregularities experienced in the enforcement office in the background, is designed impressively. In Mustafa Kutlu's story "Eşik", chronotopes suitable for Mikhail Bakhtin’s concept of chronotope have been reached, and the place where the narrative stops is connected and merged in the story, which is the threshold of the auction house and the corridor. These stops, which reflect the feelings and thoughts of the people in the story and have the power to change their lives, have added depth to the place and time. Mustafa Kutlu, who comes to the forefront, especially with his Turkish literature stories, touches upon the transformation and change experienced by Turkish society in his stories. This study aims to examine Mustafa Kutlu's story "Eşik" in the context of Mikhail Bakhtin’s concept of chronotope and approach the story "Threshold" from a different perspective. Another aim of this study is to contribute to the literature by highlighting the symbolic places and values found in Kutlu's stories. Since the articles and books published about Mustafa Kutlu, one of the story writers of Turkish literature, and Mikhail Bakhtin’s books on the concept of chronotope, and the articles published on the subject were examined, document review was used as a data collection tool. First, the literature on Mikhail Bakhtin’s concept of chronotope was examined. Then, Mustafa Kutlu's stories were examined, and the story "Eşik" was found suitable for this concept and examined.
The other chronotopes in the story were processed in detail under titles. As a result of the study, it was seen that the time-space chronotope, motif chronotopes, and value chronotopes in the story overlap with people's emotions and conflicts. In the story, the corridor chronotope is where the fears, tensions, excitements, and hopes of the people participating in the tender are visible. The garden is a space chronotope that has gathered all the good and bad traces of time. The central heating room of the inn where Doorman Adam stays is a space chronotope. In the space chronotope, Davut's shops are not a randomly selected symbol, but the embodiment of Sabit Bey's dreams. The club where merchants gather symbolizes moving up to the upper class in the space chronotope. In the story, the threshold chronotope is a limit for the functioning of the bureaucracy. The opposition chronotope is between the two groups here.
The encounter chronotope becomes the sum of conflict and tension. In the story called Threshold, internal conflicts are experienced in the person's inner world. The good or bad ending of these tensions and conflicts occurs after these encounters. After the tender ends, the series of events based on small dreams experienced in the minds of the four suitors in the corridor ends with a transitional end chronotope. Mustafa Kutlu's story "Eşik" gives the value of "diligence" through the doorman Adem and his son Yusuf, an electrician. The value of "respect" for family elders is given through the doorman Adem, his son, an electrician, and the "socialist" youth. Another value given to the reader in the context of values is "sensitivity to social changes". Beauty, one of the value motifs, is concretized with the "seven-sided rose" at the end of the corridor of the tender office. The author defended national and spiritual values with value motifs and wanted the reader to internalize these values.
EdebÎ metinlerde mekân ve zaman, metinlerin temel bileşenlerindendir. Mekân ve zamanın içi içe geçtiği anlatı yapısı, karakterlerin yaşantılarını çok katmanlı bir gerçeklik düzlemine taşır. Zamanın akışı ve mekânın deneyimlenişi, anlatımın ritmini ve atmosferini birlikte belirler. Bu iki boyutun birleşmesi, anlatı evreninin bütünselliğini sağlar. Buradan hareketle edebiyat eleştirmeni ve kuramcı Mihail Bahtin ise, “kronotop” kavramını, zamanın ve mekânın kesişim noktalarını somutlaştırması açısından ele alır. Kronotop kavramı Einstein’in Görelilik Teorisi’nden ortaya çıkmıştır. Kronotop kavramı Yunanca “kronos” (zaman) ve “topos” (mekân) kelimelerinin bir araya getirilmesiyle oluşturulmuştur. Bahtin, edebi eserlerdeki olayların birbirleriyle olan bağlantılarını, duyguları ve değerlerini kronotop kavramı çerçevesinde inceler. Kronotop kavramı bağlamında “mekân, eşik, karşılaşma, zıtlık, gerilim, geçiş sonları, değer kronotopları” öykülerde zamanı somutlaştırır ve görünür hâle getirir. Anlatılardaki kronotop yapısı olayların değişimini mekânsal sınırlar içinde zamansal evrelerle harmanlayarak sunar. Bu noktadan yola çıkılarak bu çalışmada Türk edebiyatında birçok öykü ve deneme kaleme almış olan Mustafa Kutlu’nun “Eşik” öyküsü, Bahtin’in mekân-zaman kronotopu bağlamında incelenmiştir. “Eşik” öyküsü, yeni yapılan bir iş hanındaki güzel bir dükkânın ihaleyle satışını konu alır. Arka planda icra dairesinde yaşanan usulsüzlüklerin yer aldığı öykünün, zaman-mekân ilişkisinin etkileyici bir biçimde tasarlanmış olduğu görülür. Mustafa Kutlu’nun “Eşik” öyküsünde, Mikhail Bahtin’in kronotop kavramı bağlamına uygun kronotoplara ulaşılmış olup, öyküde anlatısal durakların bağlandığı ve birleştiği yer ihale dairesinin kapı eşiği ve koridordur. Öyküde yer alan kişilerin duygu ve düşüncelerini yansıtan, yaşamlarını değiştirme gücüne sahip bu duraklar, mekâna ve zamana derinlik katmıştır. Çalışmanın amacı edebî anlamda çok katmanlı olan bu öyküde kronotop kavramlarını bulmak ve alan yazına katkı sağlamaktır. Öyküde yer alan diğer kronotoplar başlıklar hâlinde detaylı bir şekilde işlenmiş olup çalışmanın sonucunda öyküde yer alan zaman-mekân kronotopu, motif kronotoplar ve değer kronotoplarının insanların duyguları ve çatışmalarıyla örtüştüğü görülmüştür. Yazar, değer motifleriyle milli ve manevi değerleri savunmuş ve okuyucunun bu değerleri içselleştirmesini istemiştir.
Aktaş, Ş. (1991). Roman Sanatı ve Roman İncelemesine Giriş. Akçağ Yayınları.
Bakhtin, M. (2001). Karnavaldan Romana Edebiyat Teorisinden Dil Felsefesine Seçme Yazılar (1.baskı). (Çevirmen. Cem Soydemir, Derleyen.Sibel Irzık), Ayrıntı Yayınları. (1984).
Çakır, H., Meredith, R.C. ve Fitzgerald, J.D., (2002). Öyküde Çatışmayı Canlandırmak. Öykü Sanatı. (2.Baskı). Çizgi Yayınları.
Çetin, N. (2012). Roman Çözümleme Yöntemi (12.baskı). Öncü Kitap.
Çetişli, İ. (2014). Metin Tahlillerine Giriş 2: Hikâye, Roman, Tiyatro. Akçağ Yayınları.
Gürkıvrak, G.D. (2021). Dürtülerin Kentsel Mekân Algısına Etkileri. Uluslararası İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 6(1), 86.
Kaplan, M., Kutlu, M. Eşik. (2009). Hikâye Tahlilleri. Dergâh Yayınları.
Parla, J. (2012). Don Kişot’tan Bugüne Roman. (11. baskı). İletişim Yayınları.
Türk Dil Kurumu (t.y.). Türk Dil Kurumu Sözlükleri, 19 Nisan 2025 tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden edinilmiştir.
Yıldırım, A., Şimşek, H. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
Zariç, M. (2022). Sezai Karakoç’un “Geç Kalan Adamın Öyküsü”nde Kronotoplar. Muhafazakâr Düşünce Dergisi, 18(63),328- 339.
